Motyw rodziny

© - artykuł chroniony prawem autorskim


„Król Edyp” Sofoklesa

W dramacie mamy wspomniane trzy małżeństwa – Lajosa i Jokasty, Polybosa i Meropy oraz Edypa i Jokasty. Najbardziej znanym jest oczywiście to ostatnie, ponieważ zawarte między synem a matką. Edyp i Jokasta byli szczęśliwym i zgodnym małżeństwem, opartym na partnerstwie i wzajemnym szacunku. Gdy Edyp, wystraszony słowami Tyrezjasza oraz przepowiednią wyroczni delfickiej, zaczął tracić rozsądek i jasność umysłu, Jokasta podtrzymywała go na duchu. Była nawet gotowa sama dźwigać świadomość popełnionego grzechu, by tylko odciążyć sumienie męża. Mieli czwórkę dzieci: dwóch synów i dwie córki.

„Makbet” Williama Szekspira

Związek małżeński dwójki głównych bohaterów – Makbeta i Lady Makbet – nie jest oparty na zasadach patriarchatu. Inaczej niż w większości małżeństw w ówczesnych czasach, pozycja kobiety w rodzinie Makbetów jest bardzo silna i znacząca. Można powiedzieć, że Lady posiada wiele męskich cech, o czym mówi jej mąż:

„Rodź mi samych chłopców!
Bo męstwa twego nieugięty kruszec
Nic niewieściego od dziś dnia nie spłodzi”.


Nie wiadomo nic o potomstwie Makbetów, ale Lady mówi, że zna smak rodzicielstwa:

„Byłam karmicielką
I wiem, jak to jest słodko kochać dziecię,
Które się karmi”.


Równocześnie kobieta twierdzi, że nie zawahałaby się zabić własnego dziecka, jeśli przeszkadzałoby jej ono w osiągnięciu celu:

„(…) byłabym mu jednak
Wyrwała była pierś z ust nadstawionych,
Które się do mnie tkliwie uśmiechały,
I roztrzaskała czaszkę, gdybym była
Zobowiązała się do tego czynu,
Jak ty do tego”.

Między małżonkami ciężko dopatrzyć się wielkiej miłości. Nie mówią ze sobą o tym uczuciu. Gdy umiera Lady Makbet, jej mąż nie wydaje się być tym nadto przejęty. Przyczyną takiego zachowania jest zatracenie dwójki bohaterów w walce o zdobycie, a później utrzymanie władzy.

„Świętoszek” Moliera

Rodzina Orgona to główni bohaterowie dramatu. Jego druga żona – Elmira jest kobietą piękną i młodą, podobnie jak córka – Marianna. Syn – Damis jest młodzieńcem porywczym i skorym do awantur. Matka Orgona – Pani Pernelle stoi murem za swoim synem, ale jeszcze bardziej wspiera Tartuffe’a. Mąż Elmiry – Kleant służy rodzinie swoimi racjonalnymi radami, a służąca Doryna jest traktowana na równi z pozostałymi domownikami. Małżeństwo Orgona i Elmiry, pomimo różnicy wieku małżonków, wydaje się być udane. Macocha żyje w przyjaźni ze swoimi przybranymi dziećmi, których jest rówieśniczką. Orgon to niekwestionowana głowa rodziny, a swoje rządy sprawuje niekiedy w sposób przypominający tyranię.

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza

Rodzinę Sopliców łączą silne więzi, oparte na szczerym oddaniu i zaufaniu. Sędzia traktuje Tadeusza jak syna, jest odpowiedzialny za jego wychowanie i pragnie jego szczęścia. Soplicowska rodzina jest także ostoją dawnej tradycji i obyczajowości, które są przekazywane z pokolenia na pokolenia i stanowią ważny element życia w ich domu. Członkowie rodu darzą się wzajemnym szacunkiem, są dla siebie wsparciem w trudnych chwilach. Nawet Jacek Soplica, który żyje przez wiele lat poza rodziną, na obczyźnie, stara się mieć wpływ na wychowanie syna. Innym przykładem rodziny jest ród Horeszków, w którym wola rodziców jest najważniejsza. O ich jedności świadczy dzień, w którym Stolnik, jego żona i córka wspólnymi siłami bronią się przed Moskalami. Silnie więzy rodzinne odczuwa Klucznik Gerwazy, który choć nie był spokrewniony z Horeszkami, mści się przez lata na krewnych zabójcy Stolnika. Stara się również wpłynąć na Hrabiego, by ten odczuł swoje rodowe powiązania z Horeszkami i walczył o swoje dziedzictwo.

„Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego

Pewnej nocy budzi się z dziwnym przeczuciem. Ma wrażenie, że czegoś nie dopełnił, coś zdradził. Przed oczami jawi mu się kochanka niezwykłej piękności – Dziewica i hrabia przeklina sam siebie: „Przeklęta niech będzie chwila, w której pojąłem kobietę, w której opuściłem kochankę lat młodych, myśl myśli moich, duszę duszy mojej...” Wie, że zdradził młodzieńcze ideały, porzucił pasję pisania, tworzenia (tę uosabia Dziewica) i na zawsze będzie musiał pozostać przy zwykłej, prozaicznej żonie, tym bardziej, że na świat ma niebawem przyjść potomek. Opamiętuje się nieco, ale od tamtej pory pogrąża się we własnych myślach i ciągle milczy, unieszczęśliwiając tym żonę. Maria rodzi syna – Orcia, a widząc niepocieszonego małżonka, błaga go o miłość już nie dla niej samej, ale dla dziecka. Niestety, hrabia podążając za poetycką Dziewicą, która ponownie przybywa i kusi go, zapomina o chrzcie pierworodnego. Dziewica przekonuje: „Ta, która cię wstrzymuje, jest złudzeniem. – Jej życie znikome – jej miłość jak liść, co ginie wśród tysiąca zeschłych – ale ja nie przeminę.”

Poetycka kochanka łudzi Henryka nieśmiertelnością, sławą. Odbywa z nią „fantastyczny” lot, który wcale nie prowadzi do rajskich plenerów, a wiedzie wprost do piekła. Mąż zauważa wówczas, jak łatwo dał się omotać, uległ sile wyobrażeń. Zrezygnowany wraca na łono rodziny. Maria z rozpaczy postradała zmysły i odwieziono ją do szpitala dla obłąkanych. Jak się później okaże, mały Orcio będzie także cierpiał za winy ojca – stopniowo tracił wzrok i popadał w obłęd.

Hrabia odwiedza małżonkę w klinice, a ta wyznaje mu, iż pragnąc być taka jak on, błagała Boga o dar poezji, i stała się poetką, lecz przywieziono ją do szpitala dla umysłowo chorych. Wkrótce Maria umiera i pojawia się już tylko jako senne widziadło w rojeniach ślepnącego chłopca. Przez nieodpowiedzialność Henryka cierpi jego rodzina: żona i syn. Obydwoje w końcu umierają, ginie także hrabia. Szczęście małżeńskie i miłość (dla hrabiego) okazują się ułudą, pozorem, podobnie, jak kłamstwem mogą być marzenia, których nie da się, a może nawet nie trzeba realizować.

Małżeństwo, o którym żartobliwie wspomina poeta w motcie do Części pierwszej (wydania wcześniejsze), zostało zobrazowane jako zwyczajowa proza życia połączona z wypełnianiem codziennych obowiązków, jako banał, który staje na drodze ideałom, marzeniom, przeszkadza w realizowaniu ambicji. Czy faktycznie tak jest? To już problem przeznaczony do indywidualnej interpretacji. Niemniej, może całkiem nieświadomie, zrealizował Krasiński ów zaprojektowany w „Nie – Boskiej komedii” cudaczny scenariusz rodzinnego „trójkąta”. Zakochany w Delfinie Potockiej (romans z mężatką rozpoczął się w 1838 roku, w trzy lata po paryskim wydaniu „Nie – Boskiej komedii”) został zmuszony do ślubu z Elizą Branicką (w 1843 roku), ale nadal utrzymywał kontakty intymne z Delfiną. Lato 1846 roku spędzili całą trójką we Włoszech. Delfina była jego muzą, natchnieniem, poetycką kochanką, do której słał mnóstwo listów, zaś Eliza prozaiczną żona, kobietą, którą poślubił na rozkaz ojca, lecz również matką czwórki jego dzieci.

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej

Motyw rodziny i małżeństwa pojawia się w dziele Orzeszkowej jako kwintesencja niespełnienia, zwłaszcza niespełnionej miłości. Pary małżeńskie funkcjonują na zasadzie wzajemnego przebywania „obok siebie”. Uczucia małżonków uczucia dawno wygasły. Nieszczęśliwi są Benedykt i Emilia, Zygmunt i Klotylda. „Kompromisowy” jest związek Bolesława i Marii Kirłów (pani Kirłowa toleruje zachowanie męża). Warto zauważyć, że nieszczęśliwe małżeństwa znajdują się zwłaszcza wśród szlachty i arystokracji. W zaścianku problem nieudanych związków nie istnieje. Tu „budulcem” miłości jest wzajemne wsparcie, wspólna praca i wychowywanie dzieci.

„Chłopi” Władysława Reymonta

Rodzina jest w Chłopach jednym z najważniejszych tematów, to wokół niej zbudowane są niemal wszystkie wątki. Poznajemy rodzinę Borynów (Maciej z żoną Jagną, Antek z żoną Hanką, Józka), kowalów (zięć Macieja z jego córką – Magdą), wójtów, Kozłów, Kłąbów, organistów czy Paczesiów (Dominikowa z Jagną, a później dwoma synami – Szymkiem i Jędrzychem). Fundamentem każdej z tych rodzin jest solidarność, gdy nadchodzą złe dni, i ogromna miłość, niewidoczna może w codziennych chwilach, lecz ujawniajaca się w kulminacyjnych momentach dzieła (bitwa o las, głosowanie w sprawie budowy szkoły, wzajemna pomoc w polu pod nieobecność lipeckich mężczyzn). Choć pozornie między członkami rodziny Borynów, a dokładniej Maciejem i Antkiem, panowała oschłość, a nawet nienawiść podsycana kolejnymi kłótniami najpierw o ziemię, a później o Jagnę – jednak w krytycznym momencie bitwy o las mężczyźni udowodnili, że w ich żyłach płynie ta sama krew. Do historii literatury przeszła następująca scena: „Naraz Boryna otworzył oczy i długo patrzał w Antka, jakby sobie nie wierząc, aż głęboka, cicha radość rozświeciła mu twarz, poruszył ustami parę razy i z największym wysiłkiem szepnął: - Tyżeś to, synu?... Tyżeś?... I omdlał znowu”.

Nowelistyka Elizy Orzeszkowej
„Tadeusz”


Przykładem rodziny w noweli Orzeszkowej są Chwedora, Klemens i ich jedyny syn – Tadeusz. Narodziny dziecka umocniły więzi małżeńskie między Chwedorą i Klemensem. Mężczyzna, zostawszy ojcem, począł bardzie szanować żonę, przestał również nadużywać alkoholu, zmienił się: „Jedynym było, po kilku latach małżeństwa przyszło na świat jako anioł pokoju, bo Klemens odkąd miał syna, szanować zaczął jego matkę i nigdy już pomiędzy nimi ani kłótni nie bywało, ani nawet trwogi o przyszłość. Ojciec dla miłości dziecka zaprzysiągł, że wódki ustami nie dotknie, i dotrzymał przysięgi.”

Rodzice kochają jedynaka, czasem karcą go, ale w ich uczuciach nie ma gniewu, jest za to troska i miłość. We trójkę tworzą obraz szczęśliwej rodziny, ich szczęście zniweczy jednak śmierć ukochanego dziecka.

Nowelistyka Marii Konopnickiej
„Nasza szkapa”


Rodzina Mostowiaków składa się z pięciu osób: ojca Filipa, matki Anny oraz trzech synów: najstarszego Wicka (narrator noweli), Felka oraz małego Piotrusia. Są to ludzie bardzo związani, darzący się szacunkiem i miłością. Anna nigdy nie kłóci się z mężem, nie neguje jego starań o poprawę losu jej i dzieci. Zawsze stara się podtrzymać go na duchu. Filip z kolei dokłada wszelkich starań, by dostarczyć rodzinie jedzenia i opału. W kryzysowych momentach, takich jak wyprzedawanie mebli czy przedmiotów o sentymentalnej wartości, członkowie rodziny potrafili się zjednoczyć i być zgodni.

„Marcin Kozera” Marii Dąbrowska

Rodzina Kozerów składała się z pana Mateusza i jego syna Marcina. Małżonka pana Mateusza zmarła, gdy ich syn miał zaledwie dwa lata. Główny bohater nie pamięta swojej rodzicielki, lecz bardzo za nią tęskni. Widać to najlepiej, gdy ojciec nucił mu kołysankę, którą w przeszłości śpiewała Marcinowi jego matka.

„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza

Modelową rodziną są Młodziakowie. To trzyosobowa mieszczańska rodzina, której postępowanie i zasady są przykładem „fałszywej formy”. Głową rodziny jest Wiktor Młodziak, inżynier-konstruktor i urbanista. Jego żona - Joanna Młodziakowa – nie pracuje zawodowo, ale aktywnie uczestniczy w społecznej działalności, realizując się jako „członkini komitetu dla ratowania niemowląt lub dla zwalczania plagi żebraniny dziecięcej w stolicy”. Młodziakowie mają nastoletnią córkę Zutę. Wszyscy zachowują się bardzo nowocześnie, w domu czczą racjonalizm, wyolbrzymiają rolę sportu szczycą się swoimi wyzwolonymi z formy zasadami i wolnomyślicielstwem, Gdy odkrywają w szafach pokoju Zuty obecność nastoletniego Kopyrdy i podstarzałego profesora, pęka ich forma i pokazują prawdziwe, ukrywane przed otoczeniem, klasyczne i tradycyjne oblicze.

„Tango” Sławomira Mrożka

Pięcioro z szóstki bohaterów łączą ścisłe więzy rodzinne. Jednak nie jest to typowa familia. Głową rodziny jest Stomil, który doprowadził do tego, że w domu przestały obowiązywać jakiekolwiek normy i zasady. Jego żona, Eleonora, nie ukrywa swojego romansu z prostakiem - Edekiem. Matka pani domu, Eugenia, tylko formalnie jest babcią Artura, ponieważ jej zachowanie nie współgra z jej wiekiem. Członkinią rodziny jest również narzeczona Artura, Ala.



Motyw - inne artykuły:
Motyw rodziny