Motyw konfliktu pokoleń

© - artykuł chroniony prawem autorskim


„Śluby panieńskie” Aleksandra Fredry

Fredro zmodyfikował na potrzeby tego tytułu odwieczny motyw konfliktu pokoleń, który u niego ma mniej tragiczny wymiar (w porównaniu na przykład z komediami Moliera, w których młodzi musieli przełamywać opór dorosłych, by się pobrać). Choć Radost i Dobrójska reprezentują inne pokolenie, są przychylnie nastawieni do Gucia i Anieli, cierpliwie czekając, aż młodzieniec się oficjalnie oświadczy.

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej

Pokoleniowy spór obejmuje głównie seniora i juniora rodu Korczyńskich. Spór Benedykt – Witold dotyczy różnic światopoglądowych oraz kwestii wychowawczych. Senior Korczyński, pozbawiony złudzeń i nadziei, opowiada się za tradycyjną formą zarządzania majątkiem, nie widzi konieczności „unowocześniania” gospodarki, pozostaje „konserwatystą” również w kwestii relacji z zaściankiem. Przeciwną wizję reprezentuje jego syn. Ten optuje zwłaszcza za „naprawą” stosunków sąsiedzkich, co mogłoby polepszyć położenie zarówno dworu, jak i zaścianka. W istocie każdy z nich pragnie tego samego – „rekonstrukcji” korczyńskich dóbr, ale obydwaj reprezentują inne strategie realizacji celu.

„Chłopi” Władysława Reymonta

Przejawem obecności konfliktu pokoleń są wrogie stosunki między Maciejem a Antkiem Boryną. Ziemia i kobieta – te dwie sprawy spowodowały, że tak podobni do siebie mężczyźni stali się sobie zupełnie obcy. Choć płynęła w nich jedna krew, chcieli nawet się zabić (Maciej podpalił bróg, w którym nakrył syna i żonę, a Antek zamierzał strzelić do ojca w czasie zamieszania w bitwie o las). Na szczęście w końcowej scenie drugiego tomu między mężczyznami doszło do symbolicznego pojednania, gdy ranny Maciej z miłością spojrzał na syna.

Konflikt pokoleń obserwujemy również na przykładzie relacji panujących między Dominikową a jej synami, których traktował niczym parobków, bijąc i zabraniając kontaktu z kobietami.

„Doktor Piotr” Stefana Żeromskiego

Motyw konfliktu miedzy rodzicami a dziećmi często występuje w polskiej literaturze. Wystarczy wspomnieć takie tytuły, jak „Moralność Pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej czy „Chłopów” Reymonta. Również i Stefan Żeromski pokusił się o opisanie sporu między spokrewnionymi osobami, bohaterami opowiadania „Doktor Piotr” - Dominikiem i Piotrem Cedzynami. Dramat i tragizm tego konfliktu ujawnia się w kulminacyjnym punkcie utworu.

Piotr to jedyne dziecko, cała radość życia Dominika. Choć byli spokrewnieni różnili się definitywnie. Z jednej strony cechowały ich inne marzenia, plany na przyszłość, rozumienie pojęcia moralność, z drugiej tak samo mocno odczuwali miłość i tęsknotę.

Piotr jest doktorem chemii, zdolnym naukowcem pokładającym ufność w posiadanej wiedzy, mającym nadzieję na to, iż zdobyte umiejętności zaprocentują kiedyś dobrą posadą i poprawą stanu życia. Kocha ojca, którego opuścił osiem lat temu by kontynuować naukę. Pisze mu wiele listów, relacjonuje wydarzenia i radzi się w sprawie decyzji, które musi podjąć. Z powodu uczucia, którym darzył ojca, zdecydował się porzucić szansę na upragnioną karierę i zaistnienie w świecie nauki. Zrezygnował z kierowniczego stanowiska w Anglii, choć w kraju nikt nie chciał go zatrudnić (mimo, iż chciał pracować za najniższe wynagrodzenie).

Przeżył wstrząs, gdy przez przypadek odkrył, iż pieniądze, które ojciec przysyłał mu przez cztery lata studiów na naukę pochodziły z obniżania dziennych pensji robotnikom. Nie potrafiąc przyznać racji argumentom ojca, kierującego się w swym postępowaniu miłością i czułością, w konfrontacyjnej rozmowie jest dla niego bezduszny i chłodny, w analizie postępku ojca jest twardym i surowym sędzią. W końcu postanawia wyjechać i opuszcza starego rodzica.

„Granica” Zofii Nałkowskiej

Konflikt pokoleń uwidacznia się na płaszczyźnie Zenon Ziembiewicz – Walerian Ziembiewicz. Zenon należy do pokolenia wykształconego, o nowoczesnych poglądach. Dostrzega skostnienie życia w Boleborzy, nieumiejętność zarządzania majątkiem przez ojca i jego ślepe przywiązanie do tradycji szlacheckiej. Walerian Ziembiewicz to przedstawiciel starego pokolenia, z pietyzmem odnoszący się do posiadanego herbu szlacheckiego. Jest niewykształcony, stara się żyć „po pańsku”, choć w rzeczywistości pracuje dla Tczewskich. Zenon krytykuje ojca za jego liczne romanse z dziewczynami z folwarku i nabiera „niechęci do folkloru”. Nie wyciąga wniosków z postępowania ojca i popełnia podobne błędy: wiąże się z dziewczyną ze wsi, zdradzając narzeczoną. Zaczyna podobnie jak Walerian, oczekiwać od Elżbiety wyrozumiałości i wybaczenia.

„Tango” Sławomira Mrożka

Rewolucja obyczajowa i upadek norm doprowadziły do sytuacji zastanej na początku utworu. Pokolenie, które dokonało tych wielkich i nieodwracalnych zmian jest w „Tangu” utożsamione przez Stomila i Eleonorę. To oni zaczęli „rozbijać tradycję”, co doprowadziło według ich syna do stwierdzenia: „Tu już nie ma w ogóle żadnej tradycji ani żadnego systemu, są tylko fragmenty, proch! Bezwładne przedmioty. Wyście wszystko zniszczyli i niszczycie ciągle, aż zapomnieliście sami, od czego się właściwie zaczęło”. Widzimy w tym momencie pewien paradoks, przedstawiciel młodszego pokolenia pouczał starszych i pragnął przywrócić stan rzeczy z przeszłości, gdy obowiązywały normy, prawa i reguły. Jak sam mówił, chciał powrotu normalności, czyli stanu, gdy to on będzie mógł buntować się przeciwko zasadom, a nie jego ojciec czy matka. Właśnie taką sytuację uznalibyśmy za typowy konflikt pokoleń: postępowy syn przeciwko konserwatywnym rodzicom, czy dziadkom. W „Tangu” jest odwrotnie.

Eleonora nie mogła zrozumieć Artura i zadała mu pytanie: „(…) dlaczego akurat ty, najmłodszy, chcesz koniecznie mieć jakieś zasady. Zawsze bywało odwrotnie”. Należy również zwrócić uwagę na przedstawicieli najstarszego pokolenia, a zwłaszcza na Eugenię. Babcia tak bardzo przywykła do swobody, iż nie mogła wytrzymać bez gry w karty z Edkiem. „Wszystko jej się w głowie pomieszało”, mówił Artur o staruszce, która zachowywała się i ubierała jak nastoletnia dziewczyna. Niespotykanym wcześniej elementem fabularnym jest fakt, iż Arturowi udało się zdobyć oparcie w przedstawicielu najstarszego pokolenia, wuju Eugeniuszu. Zazwyczaj bywało tak, iż generacje prezentowały skrajnie różne poglądy, ale w „Tangu” jest inaczej. Marzenia obydwu bohaterów wydają się być zbieżne. Klęska, jaką poniósł Artur, jest klęską całego pokolenia romantyków, aktywistów, którzy chcieli zmienić świat, poprzez odnowienie dawnych norm. Ich wysiłek spotkał się z brutalnością totalitaryzmu.



Motyw - inne artykuły:
Motyw konfliktu pokoleń